تعریف نهالستان
از نهال های کاشته شده در نهالستان جهت جنگلکاری های
متعارف و ایجاد بادشکن، کمربند سبز، نوارهای محافظتی، درختکاری در حاشیه جاده ها و
امثال آن استفاده می شود. در نهالستان تنها مبادرت به کاشت بذر نمی شود بلکه انواع
قلمه، همچنین پاجوش و ریشه جوش درختان مختلف نیز، در قطعات مخصوص کاشته می شود تا
قلمه ها ریشه دار شده و پاجوش ها و ریشه ها تقویت گردیده، آماده انتقال به عرصه
کاشت در محل اصلی باشند.
- انواع نهالستان
نهالستان ها را با توجه
به عوامل مختلف تقسیم بندی می نمایند:
الف- امکانات آبیاری
نهالستان ها از این نظر
به دو گروه خشک و مرطوب تقسیم می شوند:
(1- نهالستان
های خشک (دیم
نهالستان خشک،
نهالستانی است که بدون هر گونه آبیاری مصنوعی نگهداری می شود. این نوع نهالستان ها
معمولاً در قطعه زمینی در حاشیه منابع آب به مساحت های کم و در حدود 0.05 – 0.01 هکتار در داخل محاوط جنگلکاری احداث می گردند.
در این نهالستان ها، بذرها در خطوط 45 سانتیمتری از یکدیگر تقریباً قبل از فصل
بارندگی کاشته می شونددر این نهالستان ها، بسترهای بذر به معنای واقعی ایجاد نمی
شوند، حصارکشی صورت نمی گیرد و نسبت به سایر نهالستان ها، هیچ گونه آبیاری صورت
نمی گیرد.
)2- نهالستان
های تر (آبی
در این نهالستان ها،
نهال ها در زمان خشکی، به طور مصنوعی به روش های مختلف آبیاری می شوند.
ب) کاربرد
نهالستان ها را بر اساس
کاربرد آنها به دو تیپ تقسیم می کنند:
1- نهالستان
های موقت یا سیار
نهالستان های موقت به
منظور تهیه نهال برای جنگل کاری در منطقه ای ایجاد و پس از خاتمه جنگلکاری متروک
می گردد. محل نهالستان را در قطعه زمینی از جنگل که مناسب تشخیص داده شود انتخاب
می نمایند. روش کار شباهت به نهالستان دائمی دارد، منتهی این نهالستان ها برای مدت
محدودی ایجاد می شوند و تا آنجا که ممکن است دقت می کنند تا مخارج آن به حداقل
ممکنه تقلیل یابد.
- معایب نهالستان های موقت
در
مناطقی که شرایط دستیابی نامناسب می باشد مراقبت مشکل است.
نیروی
کار ممکن است کمیاب و پراکنده باشد که نتیجه آن مشکل شدن ایاب و ذهاب کارگران از
محل اقامت تا نهالستان است.
مدیریت
نهالستان جهت تولید نهال های سالم غیر ممکن خواهد بود.
در
مناطقی که فاصله نهالستان تا جاده اصلی زیاد باشد، در زمان بارندگی به دلیل گل آلودگی، چسبنده و
غیر قابل استفاده باشد سرعت انتقال نهال ها کم بوده و اغلب انتقال نهال با تأخیر
انجام می شود که ممکن است به شکست برنامه جنگلکاری منجر شود. این عامل در مناطقی
که جاده های شوسه و آسفالته هنوز توسعه پیدا نکرده اند از اهمیت خاصی برخوردار می
باشد.
فوائد
نهالستان های موقت
محل
نهالستان نزدیک به محل جنگلکاری بوده و در مناطق جنگلی می توان آن را احداث نمود.
کود
دادن و هر هزینه دیگر که مورد در نهالستان دائمی به عمل می آید، در مورد نهالستان
موقت انجام نشده و یا به طور مختصر عملی می گردد.
نهال
هائی که در نهالستان موقت تهیه می شوند، با آب و هوای محل سازگار است.
در
این نهالستان ها مسافتی که نهال باید حمل شود به حداقل ممکنه می رسد.
مخارج
تهیه زمین ناچیز بوده، زیرا این نهالستان ها در زمین هایی که قبلاً جنگل بوده
احداث می گردند، و همیشه سرشار از هوموس است، و احتیاج زیادی به کود دادن ندارند...
2- نهالستان های دائمی یا ثابت
نهالستان
ثابت یا دائمی، چنانچه از عنوان آن پیداست، برای انجام فعالیت های مربوط در مدتی
طولانی به وجود می آید. نهالستان را باید در محلی احداث نمود که آب و هوای آن روی
هم رفته برای پرورش کلیه نهال هایی که در آن رویانیده می شوند مناسب باشد. انتخاب
محل نهالستان در نقطه ای که آب و هوای آن با آب و هوای محل جنگلکاری مشابه باشد
امری بسیار مطلوب است اما اگر منطقه از دشت، تپه – ماهور و مناطق
کوهستانی تشکیل شده باشد تحقیق این منظور خالی از اشکال نیست.
مشخصات
نهالستان ها (دائمی و موقت)
ویژگی
های زیر برای احداث نهالستان لازم است:
- محل رویشگاه
نهالستان
باید در مرکز منطقه احداث گردد تا مدیریت آن آسان باشد.
- کارکنان
افراد
شاغل در نهالستان باید آموزش لازم را دیده باشند.
- پستی
و بلندی
زمین
نهالستان باید هموار یا دارای شیب ملایمی باشد. زمین های موج دار بایدباتراکتور یا
گریدر تسطیح شوند.
- خاک
خاک
نهالستان علاوه بر بافت خوب باید دارای زهکشی خوبی نیز باشد.
- موقعیت
در
نواحی کوهستانی که خطر یخبندان وجود دارد، محل های خنک نسبت به اراضی که در معرض
خورشید قرار دارند، مناسب تر می باشند.
- پوشش
گیاهی
لازم
است تعدادی درخت در نهالستان وجود داشته باشد تا نهالستان را در مقابل نور خورشید
و یخبندان محافظت نمایند.نهالستان نباید به وسیله یک جنگل بلند محصور گردد و یا
اینکه در یک چمنزار احداث شود.
- تسهیلات
و حفاظت
نهالستان
باید دارای برق و تسهیلات باشد.
- آب
نهالستان
باید در نزدیکی منابع آب مانند چاه، رودخانه، چشمه و یا قنات احداث گردد.
- محل
اقامت
در
تمام طول سال باید امکان بکارگیری مردان و زنان کارگر ماهر و غیر ماهر در نهالستان
وجود داشته باشد.
حفاظت
نهالستان
با
ایجاد دیوار یا حصار نهالستان را باید از تجاوز اشخاص و جانوران اصلی و وحشی حفاظت
نمود. دیوار یا حصار پیرامون نهالستان ممکن است به اشکال گوناگون و از مصالح مختلف
تعبیه شوند. بلندی و درجه استحکام دیوار یا حصار تابع شرایط محلی است. هر چه
تجاوزات شدیدتر و دامنه آن گسترده تر باشد باید بر استحکام دیوار یا حصار افزود.
دیوار می تواند از پایه های چوبی و شاخه درختان، یعنی به صورت پرچین ایجاد گردد.
در
نهالستان موقت ممکن است از کشیدن دیوار و پرچین صرف نظر گردد.
- پناهگاه
داخل نهالستان
در
روزهای شدید آفتابی و همچنین در مواقعی که باران شدید می بارد کارگران نهالستان
احتیاج به یک پناه گاهی دارند، که باید در هر نهالستان پیش بینی گردد. از وجود این
پناهگاه در مواقعی که کارگران در آن جمع می شوند، می توان برای بسته بندی نهال
استفاده کرد. در واقع کارگران در داخل پناه گاه نشسته و به بسته بندی نهال می
پردازند، گاهی هم به عنوان دفتر کار از آنها استفاده می شود.
- آماده
سازی خاک
پس
از تسطیح زمین و طراحی نهائی، زمین را به عمق 60 – 45 سانتیمتر شخم عمیق می زنند و کلیه کنده
ها و گراس ها را ریشه کن می نمایند و سنگ ها و قلوه سنگ ها را جمع آوری و از
نهالستان خارج می کنند. زمین را تا فروردین به حال خود رها کرده بعد از به
کمک کولتیواتور کلوخه ها را خرد و نرم می نمایند. چنانچه عمق خاک کم باشد نیاز به
انجام عملیات یاد شده نمی باشد. و اگر نتوان اراضی غرقاب شده را خارج نمود باید
این اراضی زهکشی شوند. مناسب ترین خاک برای نهالستان، خاک متوسط با مخلوطی از لوم
و شن می باشد.
- مدیریت
نهالستان
هدف
نهالستان ها، در ظاهر ساده و محدود به تولید نهال از بذور جنگلی و احیاناً ریشه
دار کردن قلمه ها است. اما اگر توجه شود که در هر نهالستانی، طی سال، انواع بذور
کاشته شوند که از نظر ویژگی ها با هم فرق دارند و باید، در اغلب موارد، در تاریخ
های مختلف به زمین سپرده شوند و ... در آن صورت به پیچیدگی
کار نهالستان ها بهتر پی برده می شود. تردیدی نیست که همه این کارها باید طبق
برنامه از پیش تهیه شده ای به اجرا درآید و هر کارشناس مسئول اجرای قسمتی از این
برنامه است. کارگزار برای اعمال مدیریت صحیح باید از اختیارات لازم در زمینه های
فنی، اداری و مالی برخوردار باشد.
نهالستان
جنگلی
نهالستان
جنگلی، گستره ای است که در آن نهال با هدف جنگلکاری پرورش داده می شوند. نهالستان
به طور عام محل و یا انتقال نهال می باشد (Anon، 1966). موفقیت برنامه نهالکاری
بستگی زیادی به موفقیت نهالستان دارد. چنانچه بتوان نهال های سالمی در یک نهالستان
پرورش و تولید کرد، به طور موفقیت آمیزی می توان به هدف نهالکاری نایل شد.
هدف
از احداث نهالستان های جنگلی
یکی
از اهداف احداث نهالستان های جنگلی تأمین نهال برای عمل واکاری در نقاط خالی جنگلی
که به دلایلی تهی مانده است صورت می گیرد. چون محیط جنگل آمادگی پذیرش برای نهال
را دارد و در واقع می توان گفت همه شرایط برای رشد گونه مساعد است، با تأمین نهال
و کاشت آن در نقاط تهی می توان سطح جنگل را مفروش نمود. هدف دیگر، در خارج از جنگل
در زمین هائی که سطح وسیعی را اشغال نموده و استعداد جنگلکاری دارند با تأمین نهال
های موجود در نهالستان های جنگلی و ایجاد فضای سبز می توان بر سطح جنگل افزود و
همچنین برای تثبیت خاک و احیاء زمین های کوهستانی با ایجاد جنگلکاری که مبدأ آن از
نهالستان های جنگلی سرچشمه می گیرد، می توان پوشش زنده ای تهیه نمود و ... .
نهال
جنگلی
نهال
جنگلی گیاهی است چوبی که از روئیدن بذر به صورت طبیعی در عرصه جنگل، یا به طور
دستی در نهالستان به وجود می آید. قلمه را پس از ریشه دار شدن می توان نهال نامید
ولی پیش از ریشه دار شدن همچنان قلمه نامیده می شود. اگر در اثر خوابانیدن شاخه
درخت جنگلی، آن شاخه ریشه دهد، به طوری که بتوان آن را از درخت مادری جدا نمود و
مستقلاً برای کاشت به کار گرفت آن را هم می توان نهال نامید.
پاجوش
و ریشه جوش نیز که بعضاً از عرصه جنگل برای جنگلکاری درآورده می شوند، چه در حالتی
که مستقیماً به محل اصلی کاشت منتقل و غرس می شوند و چه در صورتی که برای افزایش
ریشه دهی یا به علل دیگر مدتی در نهالستان به سر برده و سپس جابه جا گردند، در هر
دو حال مشمول این تعریف می باشند
