جنگل بیابان مرتع

یکی از مهم ترین اجزای تشکیل‌دهنده جنگل ، خاک است و درختان مواد غذایی مورد نیاز خود را از خاک می‌گیرند و ریشه آنها که وظیفه جذب آب و غذا و استقرار درخت را برعهده دارد، در خاک قرار دارد.

 درباره جنگل های شمال ایران ، بیشتر سخنان و مطالب حول محور درختان می‌گردد و گاه از اهمیت خاک آن صرف نظر می‌شود. این در حالی است که از نظر علمی تخریب و از بین بردن خاک جنگل و لاشبرگ حساس تر از قطع درخت است زیرا خاک و مواد آلی هستند که جنگل و درخت را به وجود آورده  پایداری  آن  را حفظ می‌کنند.

گروهی از کارشناسان در گفتگو با ایرنا، ضمن تاکید بر ضرورت  توجه  بیشتر  به خاک شناسی جنگل‌های شمال ، خواستار گسترش تحقیقات و انتقال نتایج آن به بخش اجرایی شدند.

عضو هیات علمی دانشگاه  آزاد  اسلامی  واحد نوشهر و چالوس گفت: تاکنون‌ تحقیق چندانی در  خاک شناسی جنگل‌های شمال  انجام نشده است  و  در تجدید نظر طرح‌های جنگلداری نیز کار خاصی انجام نمی‌شود.

" توفیق احمدی " افزود: پژوهش‌های مربوط به حاصل خیزی خاک، ناقص است و برای مثال ما نمی‌دانیم فسفر مورد نیاز گونه راش چقدر است تا بتوانیم کمبود آن را در رویشگاه طبیعی راش بررسی کنیم.

وی یکی‌از مشکلات این بخش را نبود رشته تخصصی " خاک شناسی جنگل " در کشور اعلام و تصریح کرد : این درحالی است که کارشناسان جنگل،خاک شناسی نمی‌دانند و کارشناسان خاک شناسی، جنگل را نمی‌شناسند.

احمدی ادامه داد : در کشورهای پیشرفته، خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک جنگل، مشخص و درحد " سری " طبقه‌بندی و شناسایی شده است.

عضو هیات علمی دانشگاه آزاد واحد نوشهر و چالوس افزود : در بهره‌برداری از جنگل  باید  به  خاک  آن توجه  کرد زیرا ممکن است  خاک جنگل  تحمل  وزن     ماشین های بهره برداری را نداشته باشد و خسارت وارد شده با نهال کاری جبران نشود.

این مدرس دانشگاه اظهارداشت : بنابراین بهره‌برداری از جنگل باعث‌افزایش فرسایش خاک می‌شود ولی این مقوله هنوز به خوبی بررسی نشده است.

احمدی  با  بیان  این که  خاک‌های شمال  بیشتر  از  رده " آلفی سول "  و  "‌‌اینسپتی سول" هستند، گفت : به دلیل اهمیت ، لازم است نقشه خاک‌های جنگلی تهیه شود.

وی یادآور شد : چنین کارهایی بیشتر در حوزه فعالیت موسسه تحقیقات جنگل ها و مراتع کشور است و بهتر است  بخش‌های  اجرایی  خودشان  در  این  امور وارد نشوند.

به گفته کارشناسان ، در حدود نیمی از حجم خاک را موادآلی و معدنی و نیمی دیگر را هوا و آب تشکیل می‌دهد. این چهار جزء به طور کلی اجزای اصلی تشکیل دهنده خاک به شمار می‌رود.

یکی از پژوهشگران  مرکز  تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی  استان مازندران گفت:حیات و زندگی گیاه به خاک وابسته است ، به خصوص اگر این خاک برروی زمین پرشیب باشد.

"یوسف گرجی بحری " خاطرنشان کرد: جنگل بدون خاک معنی ندارد و ضخامت خاک ، ممکن است ‪ ۱۰تا ‪ ۱۵سانتی متر باشد که این حالت درخاک‌های  "رانزین " و رویشگاه درختان " لِوَر "  و   "اُوری "   دیده می‌شود.

به گفته او تحقیقات خاک شناسی جنگل در کشور، ضعیف است و دلیل آن کمبود متخصص خاک شناسی جنگل است.

این پژوهشگر اظهار داشت : به نظر من، هم خاک شناس باید به سمت جنگل برود و هم کارشناس جنگل باید خاک شناسی بخواند ولی خوب است رشته تخصصی ، " خاک شناسی جنگل" در کشور راه‌اندازی شود.

گرجی گفت: در وضع فعلی، اگر کارشناس جنگل ‌"خاک شناسی "  بخواند بهتر از آن است که خاک شناس، جنگلداری یاد بگیرد  زیرا تمرکز کار  خاک شناسان  اغلب بر روی خاک‌های کشاورزی است نه خاک جنگل.

گرجی بحری توضیح داد : خوب است برای تامین  متخصص  خاک شناسی جنگل  کارشناسان جنگل، موضوع پایان نامه‌های خود را درمقطع کارشناسی ارشد، مبحث خاک جنگل انتخاب کنند و کمبودها برطرف شود.

یکی از کارشناسان سازمان جنگل‌ها و مراتع با اشاره به این که در شمال کشور فقط  دو سه  خاک شناس  جنگل  وجود  دارد، افزود : با این حال  اطلاعات ما  در خاک شناسی جنگل چندان کم نیست.

" محسن نورشاد " اضافه کرد : برای تهیه طرح‌های جنگلداری و همچنین در هنگام تجدید نظر که  پس از ‪ ۱۰سال صورت می‌گیرد، آزمایش خاک  در  منطقه جنگلی ‌مورد نظر انجام می‌شود.

وی یادآور شد : تغییرات خاک کند است ولی با توجه به این که بهره‌برداری جنگل و قطع درختان ، ممکن است  سرعت  تغییرات را زیاد  کند   پس   از      بهره‌برداری خاک جنگل بررسی می‌شود.

این کارشناس سازمان جنگل‌ها و مراتع اظهارداشت : کارشناسان ما در رشته خاک شناسی کشاورزی دانش‌آموخته می‌شوند ولی در مقطع فوق لیسانس و دکتری ، پایان نامه‌های خود را مرتبط با جنگل انتخاب می‌کنند.

نورشاد گفت : در بررسی خاک جنگلی، خصوصیات تیپولوژیک و فیزیکی آن نظیر عمق و بافت و ساختمان، خیلی مهم تر از خصوصیات شیمیایی است.

وی تاکید کرد: در انتخاب گونه مناسب برای کاشت در جنگل، ویژگی‌های فیزیکی اهمیت بیشتری دارد و برای مثال، تیپ " ورتی سول" سیمای جنگل را معین می‌کند.