|
نام علمی: Rhamnus cathartica L. 1753 = Rhamnus elbursensis Gauba & Rech. f. = Cervispinia cathartica Moench. 1794 نام انگلیسی: common buckthorn, buckthorn, puging buckthorn, way-thron, bladder green نامهای دیگر: خوشه انگور، آشْ انگور (کَتُول)، اَشَنْگُور (مازندران و گرگان)، خَرِزال (کَلارُستاق و لاهیجان و دیلمان)، وُشْر (دیلمان)، سیاه درخت (دُرْفَک)، کُلی کَک (کُجُور)، اَلِجاره (خلخال)، سیاه تیس (سواد کوه)، عَوسَج، شَجَرَةُ الدَّکَن، شَوکَةُ الصَّبّاغین (ثابتی، 607)، سیاه تَنْگَرْس طبی (مظفریان، فرهنگ ...، 456).
اَشَنْگُور درختچه/درختی است کوتاه و خاردار شونده از تیرهٔ کُنار یا تیرهٔ عُنّاب (Rhamnaceae) به ارتفاع تا 6 متر و بهندرت بلندتر (مظفریان، درختان ...، 622).
گیاهشناسی شاخ و برگ: شاخهها متقابل یا متناوب، در حالت مسنتر سیاه رنگ یا سیاه ـ خاکستری شونده. برگها به طول 5/2ـ 8 (10) و به عرض 5/1ـ 4 (6) سانتیمتر، تخم مرغی یا بیضوی پهن یا مستطیلی ـ بیضوی، با رأس نوک کند یا نوک تیز یا نوکدار، با قاعدهای گوهای یا گرد یا گاهی تا حدی قلبی، در قاعده بهتقریب با کنگرههای کوچک، رگبرگهای کناری خمیده، 2ـ 4 (5) جفتی. دمبرگ به طول 5 ـ 15 (20) میلیمتر (مظفریان، درختان ...، 622ـ 623). گل: دمگلها به طول 6ـ 10 میلیمتر، بدون کرک (مظفریان، درختان ...، 623). میوه: شَفْت (ثابتی، 607). به قطر 6ـ 8 میلیمتر، تا حدی کروی، سیاه، آبدار (مظفریان، درختان ...، 623). با پایک کوتاهی به قطر 5/1ـ 5/2 میلیمتر (ثابتی، 607).
پراکنش این گونه بومی آسیا و اروپا و آفریقای شمالی است. در اغلب جنگلها و ارتفاعات زیاد و مرزهای بالایی جنگل وجود دارد و از جنگلهای اَرَسباران و تالش تا پل زنگوله و کلاردشت و گرگان پراکنده است. حد پایین ارتفاع رویشگاه آن در دینوچال در ارتفاع 800 متر و حد بالایی آن در کلاردشت در ارتفاع 2400 متر از سطح دریاست (ثابتی، 606).
در ایران دو واریته از اشنگور به شرح زیر وجود دارد: Rhamnus cathartica L. var. cathartica برگها بدون کرک یا تا حدی کرکدار. دمبرگها و شاخههای جوان بدون کرک یا کم و بیش کرکدار. استان گلستان: شیب شمالی کوه شاهوار نزدیک حاجی لنگ، بالای گردنه زیارت. استان مازندران: کلاردشت. استان اردبیل: نزدیک چولی، 15 کیلومتری جنوب هروآباد خلخال (مظفریان، درختان ...، 623).
Rhamnus cathartica L. var. caucasica Kusn. = Rhamnus elbursensis Gauba & Rech. f. برگها بهویژه در سطح زیرین و دمبرگها و شاخهچهها با کرکهای دائم انبوه، کرکها در شاخههای یک ساله گاهی دائم. استان گلستان: گرگان، دره زرین گل و اَبْر، شاه کوه. استان مازندران: کُجُور (بین نمازیه و زانُوس، بین کینچ و دشت نظیر)، شیب شمالی گردنه کندوان، درهٔ چالوس، نزدیک سیاه بیشه. استان گیلان: هرزویل، ایسپیلی. استانهای آذربایجان شرقی و اردبیل: کَلِیْبَر، شیب جنوبی گردنه جنوب غربی کلیبر به طرف علی آباد، نزدیک حسن بیگلو، بین اردبیل و آستارا (مظفریان، درختان ...، 623 ـ 624).
کاربردها میوهٔ اشنگور به اندازهٔ نخود و دارای سه تا چهار دانه است و طعمی تلخ و نامطبوع دارد. از میوهٔ آن شیرهٔ نرپرن (فرانسوی: sirop de nerprun) میگیرند که مسهلی قوی است (معین، 2/1969ـ 1970).
منابع 1- ثابتی، حبیبالله، 1382، جنگلها درختان و درختچههای ایران، دانشگاه یزد، چ3، 806+ 64ص. 2- مظفریان، ولیالله، 1377، فرهنگ نامهای گیاهان ایران، فرهنگ معاصر، چ2، 12+69+671ص. 3- مظفریان، ولیالله، 1383، درختان و درختچههای ایران، فرهنگ معاصر، چ1، 1003+394+55ص. 4- معین، محمد، 1371، فرهنگ فارسی (فرهنگ معین)، امیرکبیر، 6جلد، چ 8، 106+5277+317+2351ص. 5.http://www.thewildflowersociety.com/wfs_diary/wfs_browser_diary_thumbnail_ pages/browser_diary_page_19_thumbnail.htm |
|
|
|
نام علمی: Acer campestre L. 1753 = Acer affine Opiz. = Acer austriacum Trall. = Acer bohemicum Presl. = Acer cordifolium Moench. = Acer suberosum Duj. = Acer collinum Tenore = Acer guinale Maxm. نام انگلیسی: hedge maple, common maple, field or small leaved maple, maple tree, whistle-wood, bird`s tongue, dog oak, master tree نامهای دیگر: کَرْب (نور و کُجُور)، کَرَف (کَلارُستاق)، کَرْچَک (کلاردشت)، کَرْکُو (زیارت)، تِلّین، آقْچه قِیین (اَرَسباران)، کُهْ پَلَت (رودسر)، کِکَم ]کِکُم[، کِیکُم (تالش و آستارا)، چیت (دیلمان)، اِسفَندان، شجرة العرب، قِیْقَب (ثابتی، 72).
کَرْب، درخت/درختچهای است از تیرهٔ افرا (Aceraceae) به ارتفاع تا 25 متر (مظفریان، درختان ...، 2). قطرش به نیم متر و عمرش به 100 سال میرسد و درونْ چوب آن قهوهای رنگ است (ثابتی، 71، 72).
گیاهشناسی شاخه: شاخههای جوان کرکدار یا بیکرک. برگ: پهنک برگها به طول 15ـ 60 به عرض 25ـ 80 میلیمتر، تا نصف یا یک سوم پهنک 3ـ 5 لَپی، با قاعدهای قلبی، با لَپهای کامل یا گاهی سه لَپی، اغلب در سطح زیرین کرکدار بهخصوص در امتداد رگبرگهای اصلی؛ دمبرگ به طول 15ـ 60 میلیمتر، کرکدار یا بیکرک، شیرابهدار. گل آذین: دیهیم گلدار راست، کرکدار. میوه: فندقه بالدار به طول 15ـ 27 به عرض 5 ـ 11 میلیمتر، گسترده ـ افقی؛ دانهها فشرده، کرکدار یا بیکرک، تخم مرغی ـ دایرهای، حجرهها بدون کرک (مظفریان، درختان ...، 2).
پراکنش این درخت در نقاط مختلف جنگلهای شمال وجود دارد و مخصوص ارتفاعات و جنگلهای کوهستانی است و در ارسباران و آستارا و کلاردشت و نور و زرین گل در ارتفاع 1100 متر از سطح دریا و بالاترین ارتفاع آن در کندوان در 2600 متر ارتفاع دیده میشود (ثابتی، 71). استان گلستان: گرگان استان مازندران: شیب شمالی کندوان، درهٔ چالوس، گدوک، کلاردشت، کُجُور، درهٔ هراز استان گیلان: ایسپیلی استان آذربایجان: کَلَیبَر، حسن بیگلو، قره داغ (مظفریان، درختان ...، 2).
منابع 1- ثابتی، حبیبالله، 1382، جنگلها درختان و درختچههای ایران، دانشگاه یزد، چ3، 806+ 64ص. 2- مظفریان، ولیالله، 1377، فرهنگ نامهای گیاهان ایران، فرهنگ معاصر، چ2، 12+69+671ص. 3- مظفریان، ولیالله، 1383، درختان و درختچههای ایران، فرهنگ معاصر، چ1، 1003+394+55ص. 4- معین، محمد، 1371، فرهنگ فارسی (فرهنگ معین)، امیرکبیر، چ 8، 6جلد، 106+5277+317+2351ص. |
|
|
|
نام علمی: Carpinus orientalis Miller 1759 = Carpinus duinenis Scop. 1772 نام انگلیسی: eastern hornbeam, oriental hornbeam نامهای دیگر: شَرَم (ییلاقات رامسر و رودسر و تنکابن)، لِوَر (کلاردشت و نور و کجور)، کَچَف (گرگان)، اَسَف، عَسَف (مازندران) (ثابتی، 200).
لِوَر، درخت/درختچهای است از تیرهٔ فندق (Corylaceae) به ارتفاع 4ـ 5 (8) متر (مظفریان، درختان...، 202) که میانگین تعداد در هکتار آن در جنگلهای شمال 299/0 اصله (148/0 درصد) و میانگین حجم در هکتار آن 176/0 متر مکعب (063/0 درصد) است (مشتاق کَهْنَمُویی، 44).
گیاهشناسی شاخه: شاخههای جوان و دمبرگها با کرکهای تار ابریشمی. برگ: به طول 5/2ـ 6 (9) به عرض 2/1ـ 3 (4) سانتیمتر، تخم مرغی تا تخم مرغی ـ بیضوی، با سَرِ نوک تیز یا بهندرت نوک کُند، با قاعدهٔ گرد یا تا حدی قلبی، با لبهٔ دندانه ارهای مضاعف نوک تیز، بدون کرک، روی سطح بالایی سبز تیره (سبز سیر)، درخشان با رگبرگِ فرورفته، سطح زیرین در امتداد رگبرگ میانی کرکدار و در محور رگبرگها ریشدار. دمبرگها به طول 5 ـ 8 (10) میلیمتر. گل آذین: انبوه، در حالت میوهدار به طول 3ـ 6 (8) به عرض 2ـ 5/3 سانتیمتر. گریبان سهگوشه ـ تخم مرغی، بدون لَپ، با دندانههای نامنظم نوک تیز، 5ـ 8 رگهای، ابتدا در پایین کرکدار. میوه: فندقه به طول 3ـ 6 میلیمتر، 8 ـ 12 رگهای (مظفریان، درختان...، 202).
پراکنش لور از اروپای جنوبی تا جنگلهای شمال ایران امتداد یافته است و در سرتاسر جنگلهای هیرکانی از گرگان تا ارسباران و در ارتفاعات بالایی پراکنده است (ثابتی، 200). این درخت مانند راش و اُوری، مرز بالایی جنگلهای شمال را تشکیل میدهد و در ارتفاع 2500 متری از سطح دریا در حد بالایی راشستان در ارتفاعات سنگده (شرق پل سفید) دیده میشود. لور در جنگلهای ارسباران نیز میروید (مروی مهاجر، 46، 71، 118).
بومشناسی لور در ذخیرهگاه جنگلی زربین حسن آباد در جنوب چالوس، با زربین جامعهٔ گیاهی تشکیل داده است (جزیرهای، 339). این درخت در جنگلهای شمال، جامعهٔ گیاهی مستقل به نام لِوَرستان (Carpinetum-Orientale) و همچنین با درخت اُوری جامعهٔ اُوری ـ لِوَرستان (Querco-Carpinetum orientalis) به وجود آورده است. جامعهٔ لورستان در ارتفاعات بالا دیده میشود و تخریب شده است زیرا نزدیکترین محل تأمین چوب مورد نیاز روستاییان در مناطق ییلاقی محسوب میشود (مروی مهاجر، 43).
منابع 1- ثابتی، حبیبالله، 1382، جنگلها درختان و درختچههای ایران، دانشگاه یزد، چ3، 806+ 64ص. 2- جزیرهای، محمدحسین، 1381، جنگلکاری در خشکبوم، دانشگاه تهران، چ 2، 458ص. 3- مشتاق کهنمویی، محمدحسن، 1378، وضعیت کمی و کیفی جنگلهای شمال، جلد اول، بازنگری طرح جامع مقدماتی جنگلهای شمال کشور، مطالعات دورهٔ پنجم، 1375، سازمان جنگلها و مراتع کشور، معاونت امور جنگلهای شمال، دفتر فنی جنگلداری، 103ص. 4- مروی مهاجر، محمدرضا، 1384، جنگلشناسی و پرورش جنگل، دانشگاه تهران، چ1، 387ص. 5- مظفریان، ولیالله، 1377، فرهنگ نامهای گیاهان ایران، فرهنگ معاصر، چ2، 12+69+671ص. 6- مظفریان، ولیالله، 1383، درختان و درختچههای ایران، فرهنگ معاصر، چ1، 1003+394+55ص. 7. http://free-pu.t-com.hr/romeo-tomaz-biodiversity/spontaneus_plants.htm |
